Casper Verborg | text
22
page,page-id-22,page-template-default,ajax_updown,page_not_loaded,,select-theme-ver-3.0.2,wpb-js-composer js-comp-ver-4.11.2,vc_responsive

Artist Statement | Casper Verborg (Dutch only)

Het verhaal speelt in de hedendaagse kunst geen rol van betekenis. Het is niet eens op sterven na dood, het is gewoonweg niet aan de orde. Ook in de filosofie heeft het verhaal afgedaan: Jean-François Lyotard verklaarde het einde van de meta-narratieven; de grote verhalen als het communisme, kapitalisme, maar ook het Christendom die volgens hem ter legitimatie dienden van macht, politiek en wetenschap. In het post-modernisme is er geen plaats meer voor.

 

Desondanks is het verhaal springlevend. Het nieuws, reclame, de artikelen in de krant: het wordt gepresenteerd als een verhaal. Ook in de kunst: men smult van verhalen. Alleen als het om het verhaal in het beeld gaat, zwijgt men; waar komt deze houding vandaan? Het narratief is juist heel kenmerkend voor het beeld. De mens is een verhalend wezen. Vooral figuratieve kunst, waar de representatie een rol speelt, is bij uitstek te lezen als verhalend. Mijn werk is een onderzoek naar de (on)mogelijkheden van narrativiteit in het beeld. Wat mij hierbij vooral interesseert, is de duidelijke discrepantie tussen het vertelde verhaal en de verf. Een verhaal is lineair, een schilderij is dat niet. Er zit een verschil tussen het uitgebeelde verhaal en het geschilderde beeld. Kunnen deze twee samen bestaan? Kijkend naar een schilderij vanuit de narratieve interpretaties die eraan gegeven zijn, ontstaat er een tweeledig gevoel. Een schilderij bekijken als een evoluerende situatie lijkt natuurlijk, tegelijkertijd blijft er een hardnekkig gat bestaan tussen de afbeelding en het narratieve discours dat het met zich meebrengt. Ondanks de aanvankelijke connectie tussen dit discours en het schilderij is er een onvermijdelijke ontwrichting tussen het schilderij en de interpretatie.

 

Schilderijen vertellen geen verhalen; kijkers vertellen verhalen. Het beeld is een opzichzelfstaande entiteit, tegelijkertijd is er vanuit de kijker de neiging om het beeld met woorden te omringen en een verhaal te creëren uit hetgeen men waarneemt. Dit veroorzaakt problemen aangaande de lezing van het beeld: de kennis van het voorafgaande en toekomstige is onbekend; het beeld is feitelijk onleesbaar. Het is uiteindelijk onmogelijk is de volgorde van de gebeurtenissen vast te stellen en het verhaal te ontwaren uit de verf. Ik gebruik de eigenschappen van het verhaal om de onmogelijkheid van het vertellen van verhalen te tonen. Er wordt inhoud gesuggereerd, en het gevoel van betekenis: het idee dat de schilderijen gelezen kunnen worden als men er genoeg interesse voor heeft. Tegelijkertijd ligt in het beeld de boodschap verborgen dat het onleesbaar is. Schilderijen met een narratieve aard zijn in feite anti-narratief: ze vertellen het verhaal over de onmogelijkheid van het verhalen vertellen. Daarmee bevestigen ze de interesse in puzzels en raadsels door te laten zien hoe ambiguïteit op zijn hoogtepunt is wanneer puzzels vervloeien in minder systematische meditatie.

Het wonder der schaduwen | Neel Diekema (Dutch only)

Het uitbeelden van de mens is door de eeuwen heen altijd onderhevig geweest aan de menselijke behoefte tot reflectie en fantasie. Via de literatuur, het variété en de beeldende kunsten had deze illustratie van het leven een stimulerende werking op de verbeeldingskracht van de beschouwer. Met de uitvinding van de fotografie en de film werd de eigenlijke afstand tussen de verbeelding en de werkelijkheid vrijwel opgeheven. Dit remde de artistieke ontwikkelingen echter niet. Aan het einde van de 19e eeuw bood de cinema letterlijk en figuurlijk, nieuwe perspectieven op het uitbeelden van het leven. De sensatie van de bewegingen in de ‘geluidloze wonderen’ werd bewust verkozen boven het gesproken woord omdat de stilte bij zou dragen aan de mystiek en het amusement van de film. Ook de mimiek van de acteurs in dramatische gebaren, grote opgemaakte ogen en opvallende accessoires waren in hoge mate bepalend voor de receptie van het verhaal. Deze narratieve bouwstenen vormen een belangrijk uitgangspunt voor de recente schilderijen van Casper Verborg.

 

Wanneer er in de schilderkunst sprake is van een samenspel tussen figuren, volgen vraag en antwoord over onderlinge relaties, emoties, bewegingen en handelingen elkaar in rap tempo op. De menselijke verbeelding reikt daarmee tot ver buiten de grenzen van een passieve momentopname. Dit zal echter onherroepelijk resulteren in een poging tot het verklaren van de weergegeven voorstelling. In de schilderijen van Casper Verborg schommelt het verhaal echter op de grens van de interpretatie. Op het moment dat je als kijker denkt te weten wat je ziet, wordt de voorstelling ondermijnt door slecht passende puzzelstukken. De taferelen halen niet meer voor de geest dan vage herinneringen, vervlogen verbeeldingen van figuren uit verhalen in reeds gelezen romans en bekeken schilderijen. Onderlinge verbanden tussen personages zijn nauwelijks te traceren, laat staan te verklaren. Handen grijpen naast elkaar, lichaamsdelen verdwijnen in het niets, blikken corresponderen niet en gelaatsuitdrukkingen zijn leeg. De desoriëntatie van de beschouwer wordt verder versterkt door contrastrijke schildertechnieken, uiteenlopende perspectieven en onorthodoxe lichaamshoudingen.

 

Met deze beeldonderzoeken stelt Verborg vragen over de autonome waarde van figuratieve kunst. Door zich te richten op de structuur van het interpretatieproces, tracht hij de vluchtigheid van de menselijke geest niet alleen te accentueren, maar ook steevast buiten spel te zetten. Verdwaalde toneelgordijnen, decorstukken en accessoires als planten, ballonnen, taarten en carnavaleske kledingstukken lijken symbool te staan voor het verloren verhaal. Het proces van vervreemding wordt verder doorgevoerd in de mimiek van de personages. Heeft men eerst nog de illusie van samenspel of conversatie bij de afgebeelde figuren, al heel snel komt elke waan van communicatie tussen hen ten val. De blik van de beschouwer blijft hangen op een dromerige nevenrealiteit van een verdeeld ensemble.

 

Door het verhaal te ontdoen van haar eigenschappen creëert Verborg ruimte voor de materiële waarde van het schilderproces. De gelaagde verfoppervlakken van zijn schilderijen zijn even grillig als de taferelen die zij weerspiegelen. Pasteuze massa’s, waterige verfstreken en subtiele details benadrukken de grenzeloze diepten van de olieverf. Deze materiële aandacht komt ook tot uitdrukking in de ruimtelijke illusies die vaak een groot deel van de doeken bestrijken in de vorm van een gordijn, een muur of een mistige ambiance. Het maakt deze schilderijen tot wonderlijke schaduwen van het verhaal waarvan zij ooit in dienst stonden.2014

Verbintenis | Sabine Winters (Dutch only)

Casper Verborg laat me even alleen, waardoor ik de tijd heb om zonder afwachting te kijken naar zijn werk. Aan de muur hangt een levensgroot schilderij. De spetters van het ambacht liggen in druppels op de vloer. Het palet van Verborg heeft vele facetten.

De zon schijnt in zijn warme herfstkleur door de ramen van het atelier naar binnen.  Het is een heerlijke stille plek in de Transformatie Arnhem. De kwasten en velours groene stoel staan in diepe rust te wachten op beroering.

Ik ben benieuwd wanneer de film gaat beginnen. Het duurt niet lang voordat de personen op de voorgrond mijn aandacht verliezen en het geheel gaat bewegen. Ik dwaal af van personage naar personage. Van boven naar beneden. Ik zoek op de achtergrond naar kaders, rust bij sterke karakters en lege gezichten.

De kwasten van Verborg vertellen een film. Een film met één scene waarbinnen de volgorde nog niet bepaald is.  Een verhaal waarbij ik mijn verwachtingen en mijn interpretatie bij elke verschuiving van mijn ogenweer moet bijstellen. Tastend in een anti ruimte, zoekend naar de verbintenis en overeenkomsten tussen de personages. Maar ze lijken weinig met elkaar van doen. Ze zijn niet met elkaar aanwezig, ze zijn slechts daar. Toevallig. Zouden ze ooit wakker worden uit deze ingenomenheid? Wellicht dat ze op een moment in tijd of plaats wakker worden uit hun toestand, en kunnen zien waar ze stonden, wat ze deden en met wie ze waren.

Waren ze ergens?

Ik zoek verder in de film van één scene.  Een onverwachte wending  komt uit de schaduwen van de achtergrond.  De anti ruimte verandert in een ruimte, de personages veranderen in karakters, wanneer ik de toeschouwers in het duister waarneem. Als vooringenomen figuranten staan en zitten ze daar, afzijdig van het absurde tafereel. Misschien zijn het figuren van traditie. De bewakers van het normale. Degene wie zich bewust in de ruimtes van de realiteit begeven.

Precies door de afzijdigheid van deze personages, ontstaat er voor mij een verbintenis in de verhaallijnen van de film, die anders niet had kunnen bestaan.

 

Gepubliceerd op het blog Denkkaders. (12 november 2015)

De constructie van beeld en ruimte | Jennifer Faasen, De Gelderlander (Dutch only)

Casper Verborg is een schilder met een duidelijk signatuur. De 33-jarige Arnhemmer werkt sinds zijn afstuderen aan ArtEZ in 2003 gestaag aan een indrukwekkend oeuvre. Indrukwekkend vanwege het monumentale karakter van veel van zijn schilderijen, maar ook vanwege de spanning, de gelaagdheid en de dubbele bodems. (Bijna) niets is wat het lijkt. De kijker krijgt alle vrijheid om er zijn eigen interpretatie aan te geven. Maar bovenal: Verborg heeft een zeer herkenbare hand van schilderen.

 

Die eigenheid is goed te zien op de expositie het wonder der schaduwen in De Glorie Arts Office, fraai gelegen in de Rosandepolder tussen Arnhem en Oosterbeek. Galeriehouder Julian Groen werd vorig jaar op de kunstbeurs ArtArnhem getroffen door het werk van Verborg. “Casper heeft een eigen identiteit. Wat hij maakt is geen kopie van wat anderen maken. Bovendien heeft het werk kwaliteit.” Groen wijst op het doek Event, no. 3 “Zó herkenbaar. Je ziet direct: dit is een Casper Verborg.” Het beperkte kleurengamma dat ooit op het conto van Verborg werd geschreven, is verleden tijd. Event, no. 3 is, net als andere doeken, voorzien van warme tinten, van roze tot dieppaars. De mensfiguren, kenmerkend in het werk van Verborg, zijn gefragmenteerd neergezet. Cirkelvormige componenten bieden niet alleen schilderkundig veel mogelijkheden, maar verstoren ook de interpretatie. De kijker wordt steeds verder de beeltenis ingezogen. “Een heel mooi werk”, vindt Groen. Er zijn nog meer liefhebbers, gezien de rode stickers die al kort na de opening van de expositie bij een aantal schilderijen zijn opgeplakt.

 

De Glorie toont hoofdzakelijk werk dat Verborg de afgelopen twee jaar heeft gemaakt. Het realisme uit zijn beginjaren is nog steeds een ijkpunt, maar is geen term die de lading volledig dekt. “Ik denk nooit zo in termen van figuratief en abstract”, benadrukt Verborg. “Het is geen wezenlijke discussie. Er zitten stukken abstract in de verfbehandeling, maar het is nooit 100 procent abstract en omgekeerd. Het gaat mij om het schilderen en de verf. Je probeert iets te verbeelden, mensfiguren of portretten. Dat is nu meer aan het verschuiven naar de constructie van beeld en ruimte.” Op Verborgs nieuwste werk – de olieverf is nog nat – is duidelijk te zien wat hij bedoelt. Een theatrale setting. Een kamer die ondanks de aanwezige mensfiguren leegte uitstraalt. Zoals op veel van Verborgs schilderijen maken de figuren geen contact. Een vrouw, als een van de weinigen gekleed, loopt uit beeld. De figuur die het tafereel bekijkt, dat ben je zelf. Maar je blijft met vragen zitten. Welk verhaal wordt hier verteld? Verborg: zoek het zelf maar uit.”

 

Gepubliceerd in De Gelderlander. (26 september 2014)

onbegrensde droomwerelden | Cornelie Samsom (Dutch only)

Iedereen kent de momenten waarin op je netvlies verschillende werkelijkheden over elkaar schuiven, bijvoorbeeld vlak voordat je in slaap valt of langzaam wegdommelt. In deze sluimertoestand ontstaat een nieuwe onsamenhangende wereld waarin herinneringen, vlekken en het hier en nu door elkaar drijven – allemaal zonder dat het onlogisch wordt.

 

Het is deze versnipperde realiteit die in de schilderijen van Casper Verborg terug te vinden is. Verborg laat zich voor zijn schilderijen inspireren door oude foto’s waarbij hij fragmenten uit meerdere beelden voor één schilderij gebruikt. Op deze manier creëert hij een nieuwe werkelijkheid zonder duidelijke samenhang of afbakening die toch logisch aanvoelt voor de toeschouwer. Ook de menselijke blik is natuurlijk een incoherent vat vol tegenstrijdigheden.

 

In het Klooster in Tiel is momenteel een solo presentatie van zijn werk te zien. Bij binnenkomst valt op dat de schilderijen goed tot hun recht komen in de bescheiden vormgegeven expositie ruimte. Verborg is niet gevallen voor de verleiding met een solo presentatie flink uit te pakken met grote hoeveelheden werk. Daardoor krijgt de bezoeker voldoende ruimte om te kijken en is er ook een verandering in het werk te zien, waarbij het meer recente werk grimmiger en droeviger lijkt te worden.

Lastiger is daarbij soms de duidelijke tweedeling tussen ouder en meer recent werk, met felle kleuren en figuratie versus meer kwetsbare droombeelden. Soms ontbreekt een ritme, maar het houdt de toeschouwer ook wakker.

 

Verborg werkt met dunne lagen verf waarbij hij sommige delen laat vervagen en andere weer vet op het doek laat liggen. Hierdoor ontstaat verwarring over diepte, perspectief en verhaal: waar bevinden de figuren zich, wie zijn ze en wat doen ze? De beelden roepen met hun ambigue inhoud en grenzen vragen op over wat zich buiten het beeld afspeelt. Mooi en dromerig om te naar te kijken zijn de bollen die over het doek drijven – een verschijnsel dat door sommige mensen wordt gerapporteerd wanneer ze in een andere bewustzijnstoestand raken.

 

Door de donkere kleuren, de stugge figuren en afsnijdingen doet het werk in sommige opzichten denken aan dat van een schilder als Breitner, één van de eerste schilders die gebruik maakte van fotografie als basis voor zijn schilderijen. De ontwortelde stilering en compositie van de figuren verwijzen weer naar het werk van Erwin Olaf – al ontbreken hier de gezichten. Dat gekke snijvlak in het werk van Verborg tussen stilering en ontregeling maakt ruimte vrij voor verbeelding. Met zijn sluimerwereld schept hij een soort podium voor je eigen dromen.

 

Voor de kijker die doelgericht door het leven stuift is dat een ware verademing. In alle rust kun je kijken naar droombeelden die toch heel logisch aanvoelen. Het werk van Verborg breekt een lans voor dromen, op een vakkundige en eigenzinnige manier met een klassiek medium: olieverf. Een aanrader voor dromers en doeners, die in Tiel tot zichzelf kunnen komen om daarna weer over te kunnen gaan tot de orde van de dag.

 

 

De Cellen #4

15 mei – 21 juni 2014

het Klooster, Tiel